Minister Cramer geeft prioriteit aan het tegengaan van verrommeling van Nederland en wil daarom meer aandacht voor het zicht vanaf de snelweg. Men wil mooie snelweguitzichten behouden. Daarvoor zet het Rijk een website, internetconsultatie en ‘Structuurvisie Panorama’s en de Snelwegzone’ in. Hóge prioriteit dus. En dit komt niet uit de lucht vallen, vanaf 1999 is er al de leerstoel voor mobiliteitsesthetiek aan de TU Delft, ‘als antwoord op de spreekwoordelijke lelijkheid van vooral snelwegomgevingen’.
Verrommeling en mobiliteitsesthetiek
Het lijkt wel alsof het ruimtelijk beleid in Nederland vanaf de achterbank van de auto wordt geschreven. Komen de Minister, haar ambtenaren en de beleidsvormers nog wel eens in de trein? Daar wordt je al tijden geconfronteerd met de achterkanten van stad en land. Daarover is nooit – beleidsmatig – drukte gemaakt. De prioriteit lijkt dan enigszins misplaatst, of is er iets anders aan de hand?
Negen locaties worden aangewezen waarvan het vrije uitzicht – vanaf de snelweg – gewaarborgd moet gaan worden. Want groen en ruimte zijn rustgevend en verminderen de stress van de automobilist. Als keerzijde mogen de gebruikers van de betreffende gebieden dus volop blijven genieten van het blik, de herrie en de luchtverontreiniging van de snelweg.
Oorzaak en gevolg omgedraaid
Over verrommeling van het landschap gesproken. Is een belangrijke oorzaak daarvan niet juist de wildgroei aan autosnelwegen en de – logischerwijs kort – nabij gesitueerde bedrijventerreinen, woonwijken en kantoorparken?
Mobiliteitsethiek
Ik heb het daarom liever over de, ook een mooi woord, mobiliteitsethiek. Voor de bescherming van het landschap dient de intrinsieke waarde van het lándschap centraal te staan, niet de kijk erop vanaf de zijlijn. Dat is maar één invalshoek, en gaat compleet voorbij aan de werkelijke oorzaken van verrommeling. Zoals het ontbreken van afstemming tussen ruimtegebruik en verkeer en de versnipperde bevoegdheden voor de invulling van de waardevolle landschappen. Opvallend veel te beschermen panorama’s liggen de in Randstad. Is het Groene Hart hiermee feitelijk opgegeven, en gaan we alleen nog de randversiering in stand houden?
Sommige landelijke media vertaalden de aanwijzing van te beschermen gebieden in ‘in te richten’ en ‘aan te leggen’ gebieden. Ook een goed idee: nieuwe landschappen modelleren langs de Nederlandse snelwegen. Om te beginnen op de geluidschermen, als het Rijk dan toch wil kiezen voor de gemakkelijkste weg.