Voor ondernemers in de zorg is het van belang om bij hun initiatieven rekening te houden met de geldende kaders vanuit het fysieke domein. Gemeenten gebruiken hun bevoegdheden op dat vlak om bepaalde activiteiten te faciliteren dan wel te weren. Dat gebeurt met name via de ruimtelijke ordening: het bestemmingsplan. Gemeenten krijgen onder de komende Omgevingswet meer eigen regelruimte. Zorgactiviteiten staan steeds meer in het spotlicht bij lokale planvorming en in jurisprudentie. RLoC zette eind 2020 in opdracht van Driestroom in een factsheet de ruimtelijke factoren uiteen waarmee initiatiefnemers in de zorg rekening moeten houden. Ook is een praktische brochure met een stappenplan voor vestigingslocaties samengesteld.
Zorginitiatieven
De organisatie Driestroom ondersteunt een breed palet aan zorg: gezinshuizen, moeder-kind-huizen, fasehuizen, time-outvoorzieningen, dagbesteding, werkinitiatiev
en en kleinschalige residentiële zorg. Deze zorgondernemingen zijn over het hele land verspreid. Het de bedoeling om cliënten een duurzame en stabiele woon- en leefsituatie te bieden. Van groot belang is een woonverblijf die aansluit bij de reguliere woonomgeving, juist ook als cliënten een beperking hebben. Dus geen stigmatisering of label, maar volop meedraaien in de samenleving. Dat is immers de bedoeling van de maatschappelijke keuze voor zelfstandig wonen. Hier staat het wonen centraal.
De activiteiten die vallen onder ‘werk en ontwikkeling’ zijn vaak maatschappelijk van aard, en kunnen in de woonkern of het buitengebied een passende plek vinden. Zoals een zorgboerderij. Dergelijke maatschappelijke en woonfuncties dienen op die locaties dan wel te zijn toegelaten.
Elke gemeente heeft eigen ruimtelijke regels gesteld in haar bestemmingsplannen met gevolgen voor de toelaatbaarheid van deze zorgactiviteiten. En vanaf 2024 gebeurt dat in het omgevingsplan.
Stappenplan
In een brochure beschrijft Driestroom de stappen die een zorgondernemer doorloopt voor een vestigingslocatie. Het kan gaan om een nieuwe locatie, maar ook om een uitbreiding van (zorg)activiteiten. De stappen zijn in hoofdlijn: de oriëntatiefase, zoals ondernemingsplan; de voorbereidingsfase met een concreet plan op een concrete plek; de procedurefase voor de benodigde toestemming(en); en ten slotte wat te doen bij een negatief besluit? Aan de orde komen vragen als: welke informatie is wanneer nodig?, wanneer de gemeente benaderen?, wanneer de buurt betrekken? Het oogmerk van dit stappenplan is dat de ondernemer alert is op deze formele vereisten, en daarmee zelf aan de slag gaat, dan wel de juiste vragen stelt voor planologische ondersteuning.
Factsheet
De achtergrondinformatie bij het stappenplan is gebundeld in een factsheet. Opgenomen zijn inhoudelijke informatie over de regels van het fysieke domein, zoals mogelijke omgevingsvergunningsplichten, en belangrijke ruimtelijke factoren die een rol spelen bij het toelaten van een zorgonderneming op een specifieke locatie. Daarbij is uitgebreid gebruik gemaakt van voorbeelden uit de jurispudentie van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State. Bij zorginitiatieven is met name het onderscheid tussen de bestemmingen Wonen of Maatschappelijk relevant. Bestemmingsplannen blijken niet altijd toegesneden op de veranderende zorgvraag. Het pleidooi van Driestroom bij gemeenten is om de komst van de Omgevingswet meteen aan te grijpen voor het verbeteren van de koppeling tussen het fysieke en sociale domein.